Auroville: miasto idealne – miasto niewidzialne
Tomasz Fiszer

Działająca wraz z mistrzem w mieście Pondicherry (Tamilnadu) Matka (The Mother) stworzyła koncepcję miasta przyszłości- Auroville, stanowiącego naturalne środowisko wyznawców Sri Aurobindo, dążących - między innymi poprzez uprawianie ‘integralnej jogi’- do osiągnięcia stanu wyższej świadomości. Idealne miasto miało łączyć umiejętność doskonalenia organizacji społecznej, jaką Mirra Richard przypisywała kulturze europejskiej, z dążeniem do wewnętrznej doskonałości jednostki, właściwym kulturze Indii. Jak zapisano w ‘Karcie Auroville’, miasto to nie miało należeć do konkretnej osoby lub grupy osób, ale do ludzkości jako całości i było pomyślane jako miejsce nieustającej edukacji i ciągłego postępu oraz duchowego poszukiwania żywego wcielenia ‘ludzkiej jedności’ (human unity). Realizacją jego uniwersalizmu była harmonia współistnienia ludzi żyjących ponad kategoriami narodowymi, politycznymi i wyznaniowymi. Twórczyni wizji duży nacisk kładła na znaczenie samorealizacji jednostki dla pomyślności zbiorowości, co miało w praktyce przełożyć się na możliwość swobodnego wyboru lokalizacji i rodzaju aktywności zawodowej, jaką każdy z mieszkańców Auroville miał podjąć. Pracę, Matka, rozumiała za doskonały sposób autoekspresji i służby zbiorowości jednocześnie.

Nowy świat nowego uduchowionego człowieka, jakiego symbolem miało stać się Auroville, znalazł swoje projektowe odzwierciedlenie w drugiej połowie lat ’60, kiedy pracujący w Paryżu francuski architekt Roger Anger, wraz z Pierre’m Braslawski i Mario Heymannem, zgodnie ze wskazówkami Mirry Richard, opracowali plan i trójwymiarowy model miasta. Wpisana w plan koła zabudowa Auroville została ukształtowana w formie przypominającej galaktykę, co według Matki, odzwierciedlać miało dynamiczny charakter osady podzielonej przez Mirrę Richard na cztery strefy o różnej intensywności zabudowy: Mieszkaniową, Międzynarodową, Kultury i Przemysłową. Strefy oddzielać miały pasy parków. W centrum miejskiej galaktyki, na wyspie zlokalizowanej pośrodku sztucznego stawu, znaleźć się miały najważniejsze symbole Auroville: kulisty budynek służący medytacji (Matrimandir), baobab i rozległy plac z urną, przechowującą ziemię pochodzącą z krajów rodzinnych mieszkańców. Komunikacja ( jedynie piesza i rowerowa!) w tym planowanym na 50 000 osób mieście, miała odbywać się po dwóch (!) koncentrycznych bulwarach. Pierwszy z nich stanowił granicę Auroville, a wzdłuż drugiego, usytuowanego w pobliżu centrum, zlokalizowane miały być ważne dla poszczególnych stref budowle. System drugorzędnych ulic i ścieżek łączących obwodnice stanowił uzupełnienie układu komunikacji.

Projekt Auroville był ekstrawaganckim rezultatem połączenia idei rozwoju duchowego, zapoczątkowanej przez Sri Aurubindo, z koncepcją planowania urbanistycznego o modernistycznym rodowodzie, bazującą na założeniach Karty Ateńskiej. Trudno mówić o potencjalnych problemach funkcjonalnych zaproponowanej przez Rogera Anger struktury miejskiej, ponieważ jego propozycja miała charakter szkicowy i na długie lata pozostała jedynie rzeźbiarską wizją i urbanistyczną impresją. Plan miejskiej galaktyki, podporządkowany zaleceniom samej Matki, nie podejmował problematyki klimatu, topografii i osiedli wiejskich, istniejących uprzednio w rejonie wybranym na lokalizację Auroville. Hermetyczna wizja miasta pozbawionego zamożnego promotora, wykluczająca finansową motywację w jego rozwoju i, wreszcie, przyciągająca osadników o antymerkantylnym podejściu do życia, sprawiła, że liczba mieszkańców dzisiejszego Auroville nie przekracza 2000.

Ukończony w latach 70’ centralny Matrimandir, na terenie przewidzianym dla 50 000 osób, otaczają rozrzucone luźno mieszkalne enklawy, pojedyncze domy oraz liczne budynki publiczne: pawilony wystawowe, szkoły, obiekty rady miasta i centrum informacji dla zwiedzających, których duża część została zlokalizowana spontanicznie wobec braku (do 2001r.) szczegółowego planu zagospodarowania. Poszczególne budynki i ich zespoły łączą polne drogi i ścieżki, przecinające pokrywający te tereny las. Ambitny projekt edukacyjny, przewidujący powstanie tutaj ośrodka akademickiego, jest stopniowo realizowany, a osada gości co roku dużą grupę ‘praktykantów’ i wolontariuszy z całego świata. Odkrywanie architektury Auroville to długi spacer leśnymi drogami i wypatrywanie budynków ukrytych w zielonej gęstwinie.